Η καπιταλιστική κρίση που βιώνουμε επιφέρει και θα επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις στη συνείδηση της νεολαίας. Το τοπίο μέσα στο οποίο είμαστε εμβαπτισμένοι είναι γνωστό και συγκεκριμένο: ανεργία που έχει σπάσει κάθε ρεκόρ φτάνοντας στο 16% (και που όλοι παραδέχονται ότι προσεγγίζει το 25%)[1], κόστος ζωής που «λυγίζει» την πλειονότητα των εργαζομένων[2], αποδιάρθρωση των εργασιακών σχέσεων, ξεπούλημα του δημόσιου πλούτου, αβεβαιότητα για το μέλλον…
Ειδικότερα για τη νεολαία το ποσοστό της ανεργίας φτάνει το 40,1%, όταν το αντίστοιχο ποσοστό το 1980 ήταν μόλις 1,5%!!![3]. Όσοι πάλι από τους νέους εργάζονται, συχνά οι απολαβές τους είναι πολύ χαμηλές και δεν υπερβαίνουν τα 400 ευρώ. Το νέο επιστημονικό δυναμικό απαξιώνεται όχι μόνο μέσω αυτών των χαμηλών μισθών και της ανεργίας άλλα και της ετεροαπασχόλησης. Οι μαθητές και οι φοιτητές βιώνουν με βάναυσο τρόπο την επίθεση του κεφαλαίου με τις επιπτώσεις που υφίστανται οι εργαζόμενοι γονείς τους αλλά και με την εντεινόμενη ιδιωτικοποίηση της παιδείας.
Α. ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ
Εδώ και χρόνια υπάρχουν σοβαρά κοινωνικά προβλήματα που ταλανίζουν τη νεολαία: ανεργία, εξαρτησιογόνες ουσίες, έκρηξη βίας και κατασκευή φαντασιακών εχθρών(οπαδοί ομάδων), έλλειψη ελεύθερου χώρου και χρόνου, κακή ποιότητα ζωής.
Με το ξέσπασμα της καπιταλιστική κρίσης στην Ελλάδα εμφανίστηκαν καινούριαπροβλήματα: Πριν από την κρίση ίσως δύσκολα κάποιος μπορούσε να φανταστεί ότι θα παρουσιαζόταν στην Ελλάδα το φαινόμενο της μετανάστευσης όπως το είχε βιώσει ο τόπος μετά τα μέσα του 20ου αιώνα, οπότε μεγάλο δυναμικό της νεολαίας έφευγε για τις στοές του Βελγίου, τις φάμπρικες της Γερμανίας και την Αμερική. Σήμερα η τάση φυγής έχει δυναμώσει απελπιστικά: 7 στους 10 πτυχιούχους των ΑΕΙ και ΤΕΙ θα προτιμούσαν να εργαστούν στο εξωτερικό, ενώ 4 στους 10 έχουν ήδη ξεκινήσει ενέργειες για να μεταναστεύσουν![4]
Είναι γνωστό ότι ένα σημαντικό τμήμα φοιτητών στο παρελθόν εγκατέλειπε τις σπουδές του λόγω κυρίως οικονομικών δυσκολιών. Αναμένεται ότι το φαινόμενο θα ενταθεί δραματικά αφού το κόστος της φοιτητικής ζωής υπολογίζεται ανάμεσα στα 800 και 1000 ευρώ (για φοιτητές που είναι εκτός της πόλης τους)! Αν σκεφτούμε πως υπάρχουν οικογένειες με δυο παιδιά στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κι αν πάρουμε υπόψη τα μεγάλα νούμερα ανεργίας και τους συμπιεσμένους μισθούς, τότε καταλαβαίνουμε πως οι φοιτητές που θα σταματάνε τις σπουδές τους θα πολλαπλασιαστούν[5].
Αν τώρα πάρουμε υπόψη όχι απλά την ανεργία, αλλά τη μακροχρόνια ανεργία (καθώς και την ημιανεργία), τη διάλυση του συστήματος υγείας, τον όλο και μεγαλύτερο αριθμό νέων που δεν πάνε διακοπές, τις μεγάλες δυσκολίες για τα νέα ζευγάρια με οξυμένο το πρόβλημα της κατοικίας, καταλαβαίνουμε ότι οι μελλοντικές συνειδησιακές, ψυχολογικές και βιολογικές επιπτώσεις στην ελληνική νεολαία θα είναι απρόσμενες.
Β. ΤΟ ΝΕΟΛΑΙΙΣΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ
Μάλλον είναι κοινότοπο να διαπιστώσουμε πως οι αντιδράσεις του κινήματος από την ημέρα εφαρμογής του μνημονίου είναι πίσω από τις απαιτήσεις των καιρών. Το νεολαιίστικο κίνημα δεν έχει ξεφύγει από αυτό το πλαίσιο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του σήμερα; Φτωχές κινητοποιήσεις, μικρός αριθμός εργαζόμενων νεολαίων οργανωμένων στα σωματεία τους και μικρή συμμετοχή στις απεργίες, κυριαρχία των ΔΑΠ-ΠΑΣΠ στο φοιτητικό κίνημα, αυθόρμητα ξεσπάσματα χωρίς συνέχεια, πολιτικές νεολαίες που δυσκολεύονται να συγκινήσουν, χαμηλός βαθμός πολιτικοποίησης και απαισιοδοξία.
Στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξαν σοβαρές εκρήξεις του νεολαιίστικου κινήματος: μεγάλες κινητοποιήσεις και μαζικές καταλήψεις επί υπουργίας Αρσένη αλλά και σε άλλες περιόδους εφαρμογής αντιεκπαιδευτικών πολιτικών, εντυπωσιακές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας κατά των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων σε Σερβία και Ιράκκαι μεγάλες πορείες μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου το Δεκέμβρη του 2008.
Τη χρονιά που διανύουμε εκτός από τη συμμετοχή της νεολαίας στις απεργίες και τις αντίστοιχες συγκεντρώσεις ενάντια στη λυσσώδη αντεργατική-αντιλαϊκή επίθεση που έχει εξαπολύσει η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, η ΕΕ, το ΔΝΤ, ξένα μονοπώλια και το ελληνικό κεφάλαιο,η νεολαία έκανε την εμφάνισή της σε δύο κινήσεις: στο κίνημα «δεν πληρώνω» και στο κίνημα των «αγανακτισμένων».
Το πρώτο κίνημα είχε κατά τη γνώμη μας θετικά χαρακτηριστικά, είχε στοιχεία πολιτικοποίησης κι αν κάποια στιγμή βαθύνει την πολιτικοποίησή του και διατηρήσει τα συγκρουσιακά του χαρακτηριστικά, προσπαθώντας παράλληλα να συγκλίνει με το εργατικό κίνημα, τότε η αποτίμηση θα είναι συνολικά θετική. Δεν είναι τυχαίο και το γεγονός ότι στο εν λόγω κίνημα εξαπολύθηκε δριμεία επίθεση από το σύνολο σχεδόν του αστικού τύπου και βεβαίως από κυβερνητικά στελέχη που προσπάθησαν να το λοιδορήσουν δίνοντάς του το χαρακτηρισμό των «τζαμπατζήδων».
Το δεύτερο κίνημα δεν έχει ανάλογα χαρακτηριστικά. Κατ’ αρχάς ο χαρακτηρισμός «αγανακτισμένοι» είναι προβληματικός αφού παραπέμπει στους μηχανισμούς του παρακράτους αλλά και των επίσημων αστικών κομμάτων που συχνά συγκροτούν μηχανισμούς «αγανακτισμένων» για να αντιμετωπίσει το εργατικό και νεολαιίστικο κίνημα. Κατά δεύτερο το εγχείρημα των συγκεντρώσεων των «αγανακτισμένων» υπερπροβλήθηκε από εκείνα τα μέσα ενημέρωσης που έχουν στηρίξει ποικιλοτρόπως την κυβερνητική πολιτική. Προβάλανε ιδιαίτερα τον «ακομμάτιστο» χαρακτήρα του κινήματος, δείχνοντας και την πρόθεσή τους: να φτιάξουν απορροφητήρες κοινωνικών κραδασμών. Να κάνουν την αγανάκτηση άνευρη, άοσμη και άγευστη, προσπαθώντας να αποτρέψουν μελλοντικές δυσάρεστες εξελίξεις για την ελληνική πλουτοκρατία και τα ιμπεριαλιστικά γεράκια. Τρίτο, στην πρώτη συγκέντρωση των «αγανακτισμένων» στο Σύνταγμα κατέφθασε και η πορεία του συνδικάτου της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ-μια πορεία άκρως εντυπωσιακή σε όγκο και παλμό-η οποία αποδοκιμάστηκε από ένα τμήμα των «αγανακτισμένων». Η ενέργεια αυτή ήταν απαράδεκτη. Αν το οποιοδήποτε κίνημα δεν επιδιώξει να συνδεθεί με τους αγωνιζόμενους εργάτες όχι μόνο δεν μπορεί να είναι ελπιδοφόρο, αλλά κινδυνεύει να γίνει αντιδραστικό.
Ωστόσο, δεν είναι όλα απορριπτέα: οι δεκάδες χιλιάδες νέοι που μαζεύτηκαν σε πλατείες σε όλη την Ελλάδα, υπογραμμίζουν το μέγεθος του θυμού που αυτή τη στιγμή υπάρχει και δείχνουν να κατανοούν πως η λύση βρίσκεται στο δρόμο του αγώνα. Επιπλέον, υπάρχει μια θετική εξέλιξη από τις αποφάσεις των λαϊκών συνελεύσεων που πραγματοποιούνται στο σύνταγμα. Σύμφωνα με μια από αυτές τα πρωτοβάθμια σωματεία καλούνται να ενισχύσουν τις συγκεντρώσεις του Συντάγματος.
Σε κάθε περίπτωση είναι προς προβληματισμό το γεγονός ότι οι πολιτικές νεολαίες (αυτές που λειτουργούν κινηματικά) και τα αντίστοιχα κόμματα έχουν δυσκολία να συγκεντρώσουν τόσους νέους και τόσο γρήγορα.
Γ. ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ
Γιατί, λοιπόν, εν μέσω της πιο αντιλαϊκής επίθεσης από το ‘74 κι έπειτα το κίνημα της νεολαίας είναι τόσο υποτονικό; Γιατί οι πολιτικές νεολαίες δεν παρουσιάζουν οργανωτική αύξηση και δεν έλκουν τη θυμωμένη νεολαία; Γιατί στις φοιτητικές εκλογές τα σχήματα της αριστεράς παρουσίασαν πτώση ή σταθερότητα; Γιατί οι όποιες κινηματικές διαδικασίες είναι ρηχές κι ευάλωτες σε διάφορες «ακομμάτιστες» σειρήνες; Γιατί συχνά στις όποιες κινηματικές εκρήξεις τμήματα της νεολαίας κερδίζονται από τους «μπαχαλάκηδες»;
Θα επιχειρήσουμε μια πρώτη προσέγγιση, χωρίς βέβαια να έχουμε την αξίωση να εξαντλήσουμε το θέμα που έτσι κι αλλιώς είναι τεράστιο λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότιδεν μπορεί να δοθεί μια ικανοποιητική εξήγηση στα ερωτήματα που θέσαμε αν δε δούμε σε βάθος χρόνου.
Τα τελευταία τριάντα χρόνια ένα από τα προβλήματα που αλλοτρίωσε συνειδήσεις ήταν αυτό της πολιτικής ομηρίας μέσω των διορισμών στο δημόσιο. Η ανάγκη για την εύρεση εργασίας και η ανάγκη να νιώσει ο εργαζόμενος μια εργασιακή ασφάλεια έγινε αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης από τα δυο μεγάλα κόμματα με αποτέλεσμα το μαζικό εκμαυλισμό συνειδήσεων και τη δημιουργία ενός κώδικα ηθικής που επηρέασε τη νέα γενιά.
Η διεύρυνση του εργατικού γραφειοκρατικού στρώματος και της εργατικής αριστοκρατίας έπαιξε κι αυτή το ρόλο της τόσο με την έννοια ότι οι προνομιακές θέσεις λειτουργούσαν ως στόχος κατάκτησης για ευρύτερα στρώματα εργαζομένων όσο και με την έννοια ότι αυτά τα στρώματα αποτελούσαν ένα μηχανισμό που φύση και θέση ασκούσε μια τέτοια ιδεολογική λειτουργία που εμπόδιζε τη ριζοσπαστικοποίηση των συνειδήσεων στους «από κάτω».
Σε αυτή την παράμετρο πρέπει να προσθέσουμε και τη λειτουργία του εργοδοτικού-κυβερνητικού συνδικαλισμού που απομάκρυνε τους εργαζόμενους και τη νεολαία από τη συσπείρωσή τους στα συνδικάτα. Το παράδειγμα του συνδικαλισμού που τα «έβρισκε» με τις κυβερνήσεις ή ακόμη και με το ΣΕΒ δε θα μπορούσε παρά να λειτουργήσει απωθητικά για τους νέους και να τους οδηγήσει σε συμπεράσματα του τύπου «τίποτα δε γίνεται», «ο καθένας ό,τι μπορεί για τον εαυτό του», «όλοι τα ίδια είναι» κ.λπ. Πώς θα μπορούσε άραγε να συνεγείρει η ΓΣΕΕ τους νέους όταν μέσα σε καιρούς λιτότητας συμφωνούσε σε αύξηση που ισοδυναμούσε με ένα κουλούρι την ημέρα ή που μένει άπραγη μπροστά στην άνευ προηγουμένου αντεργατική θύελλα;
Ο ατομισμός και η λογική του «πατάω επί πτωμάτων» είναι η ηθική του καπιταλισμού σε όλες του τις φάσεις. Ωστόσο δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει ότι αυτές οι «αξίες» υπερτονίστηκαν όταν κυριάρχησε το νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Δεν είναι τυχαίο ότι για 25 περίπου χρόνια στη φοιτητική νεολαία, η παράταξη της ΝΔ-η ΔΑΠ- κατέχει τα πρωτεία με ποσοστά που συχνά υπερβαίνουν το 40%. Ο ατομισμός καλλιεργήθηκε στο έπακρο, ενώ η συλλογικότητα λοιδορήθηκε με κάθε ευκαιρία, γιατί αυτό επίτασσε το συμφέρον του κεφαλαίου.
Μια βασικότατη παράμετρος που έπαιξε ρόλο στη διαμόρφωση της συνείδησης της νέας γενιάς ήταν οι ανατροπές των σοσιαλιστικών χωρών. Το ωστικό κύμα από αυτή την εξέλιξη είναι υπαρκτό και παίζει το ρόλο του στη σημερινή νεολαία: τότε ήταν η ήττα του κομμουνιστικού κινήματος, τώρα είναι η απουσία πολιτικού παραδείγματος σε παγκόσμιο επίπεδο[6].
Η τρομοκρατία, ειδικά στους εργασιακούς χώρους, είναι ένας ακόμη παράγοντας που κρατά το κίνημα σε καταστολή. Η απειλή της απόλυσης είναι το βασικότερο πρόβλημα προκειμένου ένας νέος να συμμετέχει στο σωματείο του, να συγκρούεται με την εργοδοσία, να καλεί σε επαγρύπνηση τους συναδέλφους του, να απεργεί. Ο αγώνας έχει το τίμημά του και στη σημερινή εποχή δεν υπάρχουν πολλοί διατεθειμένοι να το πληρώσουν.
Όσον αφορά στις μεθόδους προπαγάνδας και χειραγώγησης το σύστημα είχε πάντα να παρουσιάσει μια πλούσια γκάμα: στο κίνημα της αμφισβήτησης τη δεκαετία του ’60 διοχέτευσαν το LSD, παρήγαγαν ένα πλήθος αντικομμουνιστικών ταινιών, για πολλά χρόνια ενίσχυσαν διάφορα ρεύματα όπως αυτό του τροτσκισμού, του μαοϊσμού, του αναρχισμού, του ευρωκομμουνισμού, της Νέας Αριστεράς προκειμένου να ανακοπεί ή να περιοριστείη επιρροή των κομμουνιστικών κομμάτων και νεολαιών. Σήμερα χρησιμοποιούνται νέες εκσυγχρονισμένοι μέθοδοι: ηλεκτρονικά παιχνίδια με συγκεκριμένα ιδεολογικά μηνύματα, ο θεσμός του εθελοντισμού, νέου τύπου τηλεοπτικές εκπομπές που αποβλέπουν σε μαζική λοβοτομή, συστημικοί θεσμοί όπως αυτός του κοινοβουλίου των Νέων κ.α.
Δ. ΕΙΔΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ
Τα πολιτικά κόμματα και οι πολιτικές νεολαίες έχουν παίξει κι αυτά το ρόλο τους στη διαμόρφωση της συνείδησης της νεολαίας .
Το ΠΑΣΟΚ και η νεολαία του, η ΝΔ και η ΟΝΝΕΔ γαλούχησαν τις νέες γενιές με τη λογική του ατομισμού, με τη συκοφάντηση των συλλογικών αξιών, με την απόκρυψη των αληθινών αιτιών για τα προβλήματα των εργαζομένων και της νεολαίας, με την καλλιέργεια αντικομμουνιστικών ιδεοληψιών, με την ενίσχυση όλων αυτών των παραγόντων που περιγράψαμε παραπάνω. Οι ευθύνες τους είναι μεγάλες, αλλά αυτός είναι ο ρόλος τους. Θα ήταν παράλογο να περιμέναμε τα κόμματα της αστικής τάξης και οι νεολαίες τους να εργάζονταν για τη ριζοσπαστικοποίηση της νεολαίας.
Το ΚΚΕ και η ΚΝΕ ασφαλώς δεν ανήκουν στην παραπάνω κατηγορία. Πέρα από λάθη και αδυναμίες που θα μπορούσε κάποιος να επισημάνει, η προσφορά τους στη συγκρότηση ενός νεολαιίστικου κινήματος που αντιμαχόταν την καθεστηκυία τάξη είναι τεράστια. Η ΚΝΕ πρωτοστάτησε στην οργάνωση των νέων εργατών στα σωματεία δημιουργώντας πραγματικά πρωτοπόρους νέους εργάτες που έδιναν το παράδειγμα της ταξικής σύγκρουσης στους εργασιακούς χώρους. Στα πανεπιστήμια η ΚΝΕ γαλούχησε πολλές γενιές στην κατεύθυνση απόκρουσης των καπιταλιστικών και αντιδραστικών αναδιαρθρώσεων. Στους μαθητές προετοίμαζε πάντα τις νέες γενιές κομμουνιστών. Η συμβολή της ΚΝΕ στη δημιουργία αντιιμπεριαλιστικών και αντιμονοπωλιακών αγώνων, στη διάδοση των κομμουνιστικών ιδεών, στην ανάδειξη της συλλογικότητας, στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων της νεολαίας είναι ανεκτίμητη. Η θετική, όμως, συμβολή της ΚΝΕ στη συγκρότηση και στον προσανατολισμό του νεολαιίστικου κινήματος δεν πρέπει να μας εμποδίσει να δούμε τη σημερινή στροφή της που εγείρει σοβαρά ερωτηματικά και ανησυχία. Η στροφή αυτή ασφαλώς και δεν είναι άσχετη με την ανάλογη στροφή που παρουσιάζει η ηγεσία του ΚΚΕ, αλλά για λόγους συντομίας θα σταθούμε μόνο στην περίπτωση της ΚΝΕ.
Η ΚΝΕ μπόρεσε να ορθοποδήσει μετά τις δυο σοβαρές διασπάσεις του 1989 και του 1991 γιατί πρώτα και κύρια είχε ως οδηγό της την επαναστατική θεωρία του μαρξισμού-λενινισμού. Έτσι, μπόρεσε να κατανοήσει πως η νεολαία είναι μια διαταξική κατηγορία που έχρηζε ιδιαίτερης αντιμετώπισης. Αυτό δε σημαίνει πως την ενδιέφερε γενικά κι αόριστα η νεολαία, αλλά κυρίως εκείνη η νεολαία που προερχόταν από τα πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα κι εκείνη η νεολαία που είχε αγωνιστικές ανησυχίες. Η ΚΝΕ κατανοούσε πλήρως τις ιδιαιτερότητες της εφηβείας και των νέων ηλικιών. Η ενασχόλησή της με συγκεκριμένα προβλήματα σε όλους τους χώρους στους οποίους δρούσε είχε πάντα αποτελέσματα οργανωτικά, ιδεολογικά και πολιτικά. Είναι χαρακτηριστικό πως τη δεκαετία του ΄70 και του ΄80 η Πανσπουδαστική στα πανεπιστήμια ήταν πρώτη δύναμη με ποσοστά που προσέγγιζαν το 35% και με ισχυρότατο φοιτητικό κίνημα. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι την ίδιο περίοδο διακινούνταν δεκάδες χιλιάδες φύλλα της εφημερίδας της ΚΝΕ (Οδηγητής) όπως και το ότι είχε στις τάξεις της τα περισσότερα ενεργά μέλη από κάθε άλλη πολιτική νεολαία. Είναι ακόμη χαρακτηριστικό ότι η δυναμική της παρέμβαση την περίοδο των εφαρμοζόμενων αντιεκπαιδευτικών αλλαγών στη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση και των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων σε Ιράκ και Σερβία, έδωσε οξυγόνο όχι μόνο στην ίδια αλλά και το νεολαιίστικο κίνημα. όλα τα παραπάνω δε σημαίνουν πως η ΚΝΕ δεν πρόβαλε όλα όσα οφείλει να προβάλει μια επαναστατική οργάνωση. Υπερασπίσθηκε με συνέπεια την υπόθεση του σοσιαλισμού και μιλούσε για την αναγκαιότητα της επανάστασης.
Σήμερα, όμως, η ΚΝΕ φαίνεται να μην παίρνει υπόψη της το ίδιο της το παρελθόν και παρουσιάζει μια στροφή που την κάνει να μοιάζει με άλλες πολιτικές νεολαίες-αυτές του αριστερίστικου χώρου-που ουδέποτε κατάφεραν να έχουν μια αξιοπρόσεκτη παρουσία στο κίνημα της νεολαίας, αντιθέτως συχνά έπαιζαν αρνητικό ρόλο. Η ΚΝΕ έχει σήμερα αντικαταστήσει την ενασχόλησή της με τα προβλήματα της νεολαίας με μια γενική αντικαπιταλιστική ρητορική, με μια καταγγελιολογία, με το σκεπτικό που λέει ότι όλες οι λύσεις στα προβλήματα θα δοθούν στη λαϊκή εξουσία και λαϊκή οικονομία. Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της στροφής σημειώνεται στα πανεπιστήμια. Οι δυνάμεις της ΚΝΕ αποχωρούν από τις γενικές συνελεύσεις, το ΜΑΣ θέτει ως προσανατολισμό για κάθε σύλλογο τη διεξαγωγή φοιτητικών εκλογών σε ημερομηνία που αυτός θα ορίζει, καταργώντας έτσι την ενιαία ημερομηνία που υπάρχει μέχρι σήμερα κ.λπ.
Επίσης, η αντιμετώπιση που έχει απέναντι στα αυθόρμητα ξεσπάσματα, την απομακρύνουν από μάζες που θα μπορούσευπό προϋποθέσεις να προσεγγίσει και να κερδίσει.[7]Το αποτέλεσμα όλης αυτής της στροφής ήταν το αναμενόμενο: σε καιρό καπιταλιστικής κρίσης δηλαδή σε περίοδο που ευνοεί την άνοδο της επιρροής κομμουνιστικών κι αριστερών κομμάτων, οι δυνάμεις της Πανσπουδαστικής σημειώνουν για τρίτη συνεχόμενη χρονιά πτώση. Γενικότερα η ΚΝΕ δεν έχει τη δυναμική παλαιότερων ετών, τα μπλοκ της στις διαδηλώσεις φαίνονται όλο και πιο φτωχά, στους μαθητές η παρέμβασή της είναι ανύπαρκτη, ενώ πολύ αδύνατη στην εργατική νεολαία.
Όσον αφορά στη νεολαία του Συνασπισμού η επιρροή της είναι μικρή, κάτι που οφείλεται στην τακτική που έχει: από τη μια θεσμολαγνεία, από την άλλη φλερτ με τμήματα του αναρχοαυτόνομου χώρου. Οπωσδήποτε μια τέτοια τακτική ούτε μπορεί να συνεγείρει τη νεολαία, ούτε πολύ περισσότερο να δώσει ένα σωστό προσανατολισμό στο κίνημα.
Τέλος, οι νεολαίες του εξωκοινοβουλευτικού χώρου χαρακτηρίζονταν ανέκαθεν από σοβαρές αντιφάσεις, αντιΚΝΕ μέτωπο, ενίοτε υιοθέτηση αντιδραστικών θέσεων.
Ε. ΣΚΙΑΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΙΘΑΝΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
Θα μπορούσε στην Ελλάδα να παρουσιαστεί μια κοινωνική έκρηξη όπως αυτή της Αιγύπτου; Η «αιγυπτιακή έκρηξη» καθορίστηκε από ένα πλήθος παραγόντων: παρατεταμένη λιτότητα και φτώχια, απότομη αύξηση των τιμών των τροφίμων, απουσία αστικοδημοκρατικών ελευθεριών. Δε θα πρέπει να ξεχνάμε ακόμη ότι η συντριπτική πλειονότητα των εξεγερμένων ήταν νεολαίοι.
Στην Ελλάδα έχουμε πολλά από αυτά τα χαρακτηριστικά. Μάλιστα ο παράγοντας «αύξηση της τιμής των τροφίμων», δε θα πρέπει να υποτιμηθεί. Οι ημέρες που η τιμή των τροφίμων θα αποτελέσει πρόβλημα και για την Ευρώπη και την Αμερική, αν δεν αποτελεί ήδη, μπορεί και να μην είναι μακριά, ενώ μέχρι πρότινος το εν λόγω πρόβλημα εθεωρείτο «προνόμιο» του λεγόμενου τρίτου κόσμου. Αυτό οφείλεται στη συγκέντρωση του τομέα των τροφίμων σε μεγάλες πολυεθνικές που κερδοσκοπούν με τις τιμές. Η αύξηση των τροφίμων τα τελευταία χρόνια δεν είναι αμελητέα. Υπολογίζεται ότι το 2015 η τιμή μιας φραντζόλας θα είναι κοντά στα 2 ευρώ, ενώ ένα μπουκάλι γάλα θα κοστίζει περί τα 4 δολάρια![8] Αν τώρα αναλογιστούμε πως η συμπίεση των εργατικών εισοδημάτων δε θα σταματήσει και ότι η ανεργία θα βαίνει αυξανόμενη, δε θα πρέπει να αποκλείσουμε πως στο άμεσο μέλλον θα σημειωθούν κοινωνικές εκρήξεις με αφορμή(και) το διατροφικό πρόβλημα. Οι σκηνές της Αργεντινής όπου νέοι άνθρωποι εισέβαλαν στα σούπερ μάρκετ και στα κρεοπωλεία παίρνοντας ό,τι έβρισκαν δεν αποκλείεται να επαναληφθούν στην Ελλάδα.
Κι ακόμη: σύμφωνα με μελέτη που έχει εκπονηθεί, η Ελλάδα έχει το μεγαλύτερο ποσοστό φτώχιας στην ΕΕ με το ποσοστό αυτό να φτάνει στο 20,1%, ενώ στο κατώφλι της φτώχιας βρίσκεται το 24,7%! Στην ίδια έρευνα διαπιστώνεται ότι το υψηλότερο ποσοστό στις χώρες της Ε.Ε των 27, παρουσιάζει η Ελλάδα και όσον αφορά στην υλική αποστέρηση, ενώ στο 11,2% βρίσκεται και το ποσοστό ακραίας υλικής αποστέρησης[9].
Σε εποχή που ακόμη δεν είχαν γίνει τόσο διακριτές οι επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης (το 2009) οι νέοι θεωρούσαν πως το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η ανεργία σε ποσοστό 81%, ως δεύτερο αξιολογούσαν την παιδεία και το εκπαιδευτικό σύστημα σε ποσοστό 6%, ως τρίτο τις συνθήκες εργασίας, τις εργασιακές σχέσεις και τα ωράρια σε ποσοστό 4% κ.λπ. Στην ερώτηση «κατά τη γνώμη σας οι σημερινοί νέοι βρίσκονται σε καλύτερη, σε χειρότερη ή στην ίδια κατάσταση σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές;», η απάντηση«η κατάσταση είναι χειρότερη» συγκέντρωσε το 63%. Παράλληλα οι ίδιοι ερωτώμενοι απάντησαν σε ποσοστό 81% ότι «η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 ήταν γεγονός μεγάλης ιστορικής σημασίας».[10]
Σήμερα υπάρχουν μια σειρά στοιχείων που περιγράφουν ως ένα βαθμό τις διεργασίες που γίνονται στις συνειδήσεις. Καταθέτουμε ορισμένα από αυτά:
Αρνητική ή μάλλον αρνητική άποψη για το έργο της κυβέρνησης, είχε το Φλεβάρη το 66,2%, ενώ αρνητική ή μάλλον αρνητική άποψη για το έργο της αξιωματικής αντιπολίτευσης είχε το 70,9%[11].
Στην ερώτηση αν «σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή ή σε λάθος κατεύθυνση» απαντά «σε λάθος κατεύθυνση», το 78%.[12]
Δυσαρεστημένοι δηλώνει το 80%, στην ερώτηση «από τη ζωή που ζείτε σήμερα πόσο ικανοποιημένος αισθάνεστε;»[13].
Το 64% απαντά πως η οικονομική του κατάσταση χειροτέρεψε την τελευταία χρονιά, ενώ ως σημαντικότερο πρόβλημα θεωρεί το οικονομικό, το 65% και ως δεύτερο σημαντικότερο, την ανεργία το 37% (πολλαπλές απαντήσεις)[14].
Η κατάσταση, λοιπόν, είναι εκρηκτική. Είναι σίγουρο πως οι κοινωνικές εκρήξεις αντιστοιχίζονται σε συγκεκριμένες υλικές συνθήκες και με δεδομένη την κατάσταση που βιώνουμε δεν μπορεί παρά να έχουμε εκρήξεις. Οι επιπτώσεις είναι και θα είναι σοβαρότατες στη νεολαία. Οι τάσεις ριζοσπαστικοποίησης και ατομισμού μπορεί να συνυπάρχουν και η πλάστιγγα πότε θα γέρνει προς τη μια μεριά και πότε προς την άλλη. Πάντως, υπάρχουν οι προϋποθέσεις ώστε ο θυμός να εκφραστεί κινηματικά. Ενδεικτικά είναι τα στοιχεία έρευνας, κάποια από τα οποία παραθέτουμε[15]:
ΕΡΩΤΗΣΗ: Θα οδηγηθούμε σε γενικευμένη κοινωνική έκρηξη και μεγάλη κοινωνική ένταση τους επόμενους μήνες;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σίγουρα και μάλλον συμφωνώ το 69,3%.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Θα υπάρξει κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση των κινητοποιήσεων;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Μάλλον θα υπάρξει κλιμάκωση το 67,3%.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Πρόθεση συμμετοχής σε κάποια μορφή διαμαρτυρίας στο μέλλον
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σίγουρα ναι και μάλλον ναι το 52,8%
ΕΡΩΤΗΣΗ: Με ποιο τρόπο έχετε εκδηλώσει την αντίδρασή σας/διαμαρτυρία σας;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Συμμετοχή σε πορείες και συγκεντρώσεις το 49,4 και συμμετοχή σε απεργιακές κινητοποιήσεις το 38%
ΕΡΩΤΗΣΗ: Η ελληνική κοινωνία θα έπρεπε να έχει μεγαλύτερη ή μικρότερη συμμετοχή στις κινητοποιήσεις;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σίγουρα και μάλλον μεγαλύτερη συμμετοχή το 62,5%
ΕΡΩΤΗΣΗ: Εσείς προσωπικά θα έπρεπε να έχετε μεγαλύτερη ή μικρότερη συμμετοχή σε κινητοποιήσεις;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σίγουρα και μάλλον μεγαλύτερη το 51,4%
Μάλιστα, σύμφωνα με ένα μοντέλο που επινοήθηκε το 1970 ο miseryindex(δείκτης μιζέριας) επιδεινώνεται όταν ανεργία και πληθωρισμός παίρνουν την ανιούσα και τότε επακολουθούν κοινωνικές εκρήξεις. Εκτιμάται ότι η Ελλάδα βρίσκεται λίγο πριν από αυτή την έκρηξη[16].
Ωστόσο δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι α) οι κοινωνικές αυτές εκρήξεις μπορεί να μην έχουν συγκεκριμένη πολιτική στόχευση και διάρκεια, β) ο θυμός της νεολαίας μπορεί να διοχετευτεί στα λεγόμενα μπάχαλα και γ) ακόμη χειρότερα μπορεί να προσανατολιστεί σε εθνικιστικούς –ρατσιστικούς- νεοφασιστικούς θύλακες.Η εκλογική ενίσχυση του ΛΑΟΣ και της «Χρυσής Αυγής», τα επεισόδια στον Άγιο Παντελεήμονα, οι γενικότερες αντιλήψεις που έχουν αρχίσει να κυριαρχούν για τους μετανάστες, «κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου»[17].
Το θέμα, λοιπόν, δεν είναι αν θα παρουσιαστεί μια κοινωνική έκρηξη αιγυπτιακού τύπου, αλλά αν η κοινωνική έκρηξη θα έχει ή θα αποκτήσει στην πορεία συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά. Αν θα θέσει αντισυστημικά αιτήματα, αν θα αμφισβητήσει στην πορεία την εξουσία του κεφαλαίου και τους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς, αν το νεολαιίστικο ποτάμι θα συγκλίνει με το εργατικό, έτσι ώστε η ισχύ τους να πολλαπλασιαστεί.
Η ιστορία του νεολαιίστικου κινήματος στην Ελλάδα παρέχει πολλά και χρήσιμα συμπεράσματα. Το διακύβευμα είναι αν η υπάρχουσα εύφλεκτη ύλη θα προσανατολιστεί προς ριζοσπαστικούς ή συντηρητικούς δρόμους. Η νεολαία αυτή τη στιγμή απαιτεί το δικαίωμα στη ζωή και περιμένει να της δείξουν το δρόμο. Αυτό δεν μπορεί να το κάνουν ούτε τα αυθόρμητα ή «αυθόρμητα» ξεσπάσματα, ούτε ξοφλημένα πολιτικά σχήματα. Η γνώμη μας είναι πως αν κάποιοι μπορούν να παίξουν προωθητικό ρόλο, αυτοί είναι η ΚΝΕ και το ΚΚΕ. Το ιστορικό καθήκον της ΚΝΕ και του ΚΚΕ είναι μεγάλο, αλλά δυστυχώς οι πολιτικές τους επιλογές αυτή τη στιγμή δεν επιτρέπουν την εκπλήρωση αυτού του ιστορικού τους καθήκοντος. Απαιτείται η στροφή τους στη νεολαία, η ενασχόληση με τα καθημερινά προβλήματα της νεολαίας, η διαλεκτική προσέγγιση των αυθόρμητων ξεσπασμάτων, η συγκρότηση ευρύτερων κοινωνικών συσπειρώσεων για την απόκρουση και διεκδίκηση, η πολύμορφη δράση τους, ο συντονισμός στο κίνημα με άλλες δυνάμεις. Αν ακολουθήσουν ένα τέτοιο δρόμο τότε οι πιθανότητες να δούμε μελλοντικά ένα νεολαιίστικο κίνημα που θα γράψει νέες χρυσές σελίδες είναι ισχυρές. Αν όχι, θα έχει χαθεί μια ιστορική ευκαιρία.
[1] . Το ποσοστό του 16% δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα κι αυτό γιατί: στο ποσοστό των ανέργων δεν υπολογίζονται όσοι είναι άνεργοι ενώ πριν εργάζονταν χωρίς ασφάλιση, όσοι νέοι δεν έχουν βρει την πρώτη τους εργασία, όσοι είναι σχεδόν σε καθεστώς ανεργίας και κάνουν πολύ λίγα μεροκάματα, όσοι απολύονται αλλά δεν έχουν την κατάλληλη προϋπηρεσία προκειμένου να μπουν στο ταμείο ανεργίας και όσοι μαγαζάτορες κλείνουν τις επιχειρήσεις τους.
[2] . Ο πληθωρισμός υπολογιζόταν για το Μάρτιο του 2011 στο 4,5%, ενώ συγχρόνως οι μισθοί υπέστησαν μείωση το 2010 κατά 5% και το 2011 2,5%, Ελευθεροτυπία, 30/4/11.
[3] . Σπύρος Φρεμεντίτης, Είναι νέοι, είναι ωραίοι, αλλά άνεργοι, Ελευθεροτυπία, 29/5/11
[4] . Έρευνα δημοσιευμένη στο Βήμα, 29/10/10
[5] .Κώστας Ονισένκο-Ιφιγένεια Διαμαντή, Λένε «αντίο φοιτητική ζωή» λόγω της κρίσης, Καθημερινή 18/7/10
[6] . Ασφαλώς υπάρχει η Κούβα. Εν τούτοις από τη μια δεν έχει το ειδικό βάρος της Σοβιετικής Ένωσης, από την άλλη η ιμπεριαλιστική πίεση είναι τέτοια που δεν ξέρουμε τις μελλοντικές εξελίξεις. Οι χώρες που φάνηκε ότι μπορούν να αποτελέσουν μια ελπίδα για τη νεολαία και την εργατική τάξη όπως η Βενεζουέλα δεν αφήνουν σήμερα πολλά περιθώρια αισιοδοξίας.
[7] . Είναι χαρακτηριστική η στάση του ΚΚΕ και της ΚΝΕ στο νεολαιίστικο ξέσπασμα το Δεκέμβρη του 2008. Ενώ πολύ σωστά αναδείχτηκε η σημασία του εργατικού κινήματος σε αυτές τις κινητοποιήσεις-κάτι που δεν έκαναν οι υπόλοιπες δυνάμεις που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις- σωστά καταγγέλθηκε ο ρόλος των προβοκατόρων και η μικροαστική στάση του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ, παράλληλα διέπραξαν σοβαρά λάθη. Δεν κατανόησαν ότι πέρα από τους προβοκάτορες κουκουλοφόρους υπήρχε πλήθος νεολαίων που εξέφραζαν με αυθεντικό τρόπο την αγανάκτησή τους. Το διαχωρισμό αυτών των νεολαίων από τους προβοκάτορες δεν τον έκαναν έγκαιρα. Ακολούθησε η δήλωση της Α. Παπαρήγα σύμφωνα με την οποία «στην επανάσταση δε θα σπάσει βιτρίνα», το απίστευτο διήγημα στο Ριζοσπάστη όπου εμμέσως δικαιωνόταν ο δολοφόνος αστυνομικός και τα ακατανόητα άρθρα του Μ. Μαΐλη στα οποία το σύνθημα για την κατάργηση των ΜΑΤ χαρακτηριζόταν ως οπορτουνιστικό!
[8] . Αλέξανδρου Στυλιανού, Ο πληθωρισμός φέρνει πείνα και στη Δύση, Επίκαιρα, 17/3/11
[9] .Ο εναλλακτικός αυτός δείκτης, βασίζεται στη δυνατότητα κάλυψης των παρακάτω 9 αναγκών:
1. Γεύμα με ψάρι ή κρέας κάθε δεύτερη ημέρα.
2. Μια εβδομάδα διακοπές το χρόνο.
3. Αντιμετώπιση έκτακτων εξόδων.
4. Επαρκή θέρμανση στο σπίτι.
5. Αποπληρωμή χωρίς δυσκολίες των τοκοχρεολυσίων, των ενοικίων και των λογαριασμών.
6. Πλυντήριο στην κατοικία διαμονής.
7. Έγχρωμη τηλεόραση στην κατοικία διαμονής.
8. Τηλέφωνο στην κατοικία διαμονής.
9. Κατοχή αυτοκινήτου.
Ένα νοικοκυριό χαρακτηρίζεται από υλική αποστέρηση, όταν αδυνατεί να καλύψει τουλάχιστον 3 από τις 9 αυτές ανάγκες. Επίσης, χαρακτηρίζεται από ακραία υλική αποστέρηση όταν υπάρχει αδυναμία κάλυψης τουλάχιστον 4 από τις 9 ανάγκες (Ρούλα Σαλούρου, Ακραία φαινόμενα φτώχιας στην Ελλάδα στο www.capital.gr).
[10] . Χρήστος Βερναρδάκης, Στοιχεία-Σοκ για τη νεολαία, Επίκαιρα, 13-19/11/09
[11] . GPOστοMega, Ανατροπή, 7/2/11
[12] . PublicIssue, Καθημερινή, Μάρτιος 2011
[13]. PublicIssue, Καθημερινή, Μάρτιος 2011
[14]. PublicIssue, Καθημερινή, Μάρτιος 2011
[15]. Έρευνα MRB, Επίκαιρα, 8-14/7/10
[16] . Μιχαήλ Γελανταλί, Ελληνική μιζέρια τύπου Αφρικής, Ελευθεροτυπία, 6/4/2011
[17]. Ο πολιτικός χάρτης της Ευρώπης όπως διαμορφώνεται σήμερα μόνο ανησυχία μπορεί να προκαλέσει. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά: το ακροδεξιό κόμμα του Γιόμπικ στην Ουγγαρία έλαβε το 17% των ψήφων, το αντίστοιχο στη Φινλανδία πενταπλασίασε τα ποσοστά του φτάνοντας στο 19%, στην Ολλανδία το ακροδεξιό κόμμα έλαβε το 15,5%, στην Ελβετία το 29,5% συμμετέχοντας στο κυβερνητικό σχήμα, στη Σουηδία το 5,7%, στη Νορβηγία το 23%, στην Αυστρία το 25% και στη Γαλλία η κόρη του Λεπέν έλαβε το 11% στις τοπικές εκλογές. Ασφαλώς οι ιστορικοί περίοδοι δεν επαναλαμβάνονται, ωστόσο η περίοδος που διανύουμε έχει πολλά κοινά σημεία με αυτή του μεσοπολέμου.
του Ν. Λ.
πηγη inprecor.gr
