Μήπως θα πρέπει να εγκαταλείψουμε το ευρώ;

Ομιλία της 3ης Μαρτίου 2011
ΘΕΜΑ: Μήπως θα πρέπει να εγκαταλείψουμε το ευρώ;
του Μωυσή Σιδηρόπουλου, καθηγητού του τμήματος Οικονομικών Επιστημών, του Α.Π.Θ.

(...)

2.  Ένα νόμισμα χωρίς πολιτική

Το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα, δημιουργήθηκε επί της αρχής ότι δεν θα απαιτηθεί κεντρική πολιτική ηγεσία , αλλά η επιβίωση του νομίσματος θα στηριχθεί στην επιβολή κανόνων των «καλών οικογενειών». Οι κανόνες αυτοί αποτέλεσαν το γνωστό σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης. Η δημιουργία όμως νομίσματος χωρίς την απαραίτητη επίβλεψή του από μια πολιτική επικυριαρχία, δεν είναι παρά μια εύθραυστη δομή, πράγμα που αποδείχτηκε και στα τέλη του 19ου αιώνα με τη δημιουργία της Λατινικής Ένωσης. Αυτή ακριβώς η κεντρική επίβλεψη λείπει στη ζώνη του ευρώ και την απουσία αυτής της ισχυρής σύνδεσης αντελήφθησαν οι χρηματοπιστωτικές αγορές με αποτέλεσμα να δοκιμάζουν συνεχώς την ικανότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αποδείξουν την αλληλεγγύη τους.

Ένα πρώτο παράδειγμα αυτής της έλλειψης της πολιτικής διάστασης είναι το ότι οι Ευρωπαίοι δεν θέλησαν να προβλέψουν έναν μηχανισμό για την βοήθεια ένα κράτους-μέλους που αντιμετωπίζει δυσκολίες άντλησης κεΦαλαίων από τις αγορές. Η συνθήκη λειτουργίας της Ευρωπα'ίκής Ένωσης, στο άρθρο l25, αποκλείει κάθε επέμβαση των κρατών ή της Ένωσης για την ανακούφιση του χρέους ενός κράτους. Επίσης, στο άρθρο l23, αποκλείει οποιαδήποτε ενέργεια από την ΕΚΤ προς αυτή την κατεύθυνση.



Μια δεύτερη περίπτωση άρνησης της πολιτικής διάστασης ενός νομίσματος αφορά τις σχέσεις του ευρώ με τον υπόλοιπο κόσμο. Η ζώνη του ευρώ δεν έχει καμία συναλλαγματική πολιτική. Ενώ σύμφωνα με το άρθρο 219 της συνθήκης λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι θεωρητικά δυνατή, αλλά είναι περιορισμένη και δεν έχει ποτέ υλοποιηθεί. Δεν είναι καν καταγεγραμμένη ως ενδεχόμενη πολιτική από το ΔΝΤ. Έτσι η Ε.Ε ευρισκόμενη μεταξύ των μεγάλων οικονομικών περιοχών του πλανήτη οι οποίες διαχειρίζονται τα νομίσματά τους, θα μπορούσε, από νομισματική άποψη, να γίνει ένα «μαλακό υπογάστριο" στην περίπτωση ενός "πολέμου των νομισμάτων».

Μπροστά στο μέγεθος της έντασης στις αγορές ομολόγων, οι Ευρωπαίοι έχουν καταφέρει, σε περίπτωση άμεσης ανάγκης, να θεσπίσουν μια ευέλικτη ερμηνεία των Συνθηκών και να βοηθήσουν την Ελλάδα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010 (με 110 δις. €), και την Ιρλανδία τέλη Νοεμβρίου (με 85 δις. € ). Έχουν συγκροτήσει ένα προσωρινό (τριών ετών) μηχανισμό οικονομικής αλληλεγγύης, ενός ανώτατου ποσού των 750 δισεκατομμυρίων ευρώ, η οποία να περιλαμβάνει και χρηματοδοτική συνεισφορά από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Αποφάσισε τελικά, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 16ης και 17ης Δεκεμβρίου 2010, την προετοιμασία ενός βιώσιμου μηχανισμού για την τροποποίηση των Συνθηκών το 2013. Από την πλευρά της, η ΕΚΤ έχει αγοράσει το χρέος των χωρών που δέχθηκαν επίθεση από την κερδοσκοπία για να περιορίσει την αύξηση των επιτοκίων.

3.  Η αναγκαιότητα οικονομικού συντονισμού

Τέλος, και ίσως πάνω από όλα, η ευρωζώνη έχει αποτύχει να καθιερώσει έναν πραγματικό συντονισμό των εθνικών οικονομικών πολιτικών. Αντί να συγκλίνουν, οι τροχιές των ευρωπαϊκών οικονομιών, αποκλίνουν. Ορισμένες χώρες, όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία, έχουν βασίσει την ανάπτυξή τους στον δανεισμό και την κατασκευή ακίνητων, ενώ άλλες, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, βελτίωσαν ακόμα περισσότερο την ανταγωνιστικότητά τους. Εξ’ ου και οι πολύ διαφορετικές εξαγωγικές επιδόσεις και τα πλεονάσματα της Γερμανίας, σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες χώρες.

Βέβαια στην περίπτωση της Γερμανίας, το αποτέλεσμα αυτό εξηγείται εν μέρει από τη μη συνεργασιακή πολιτική της έναντι των υπόλοιπων χωρών της ζώνης Οι των μείωση των κοινωνικών επιβαρύνσεων σε συνδυασμό με μια αύξηση του ΦΠΑ αντιστοιχεί σε μια ανταγωνιστική υποτίμηση. Όμως, όσο μεγαλύτερη θα γίνεται η προσπάθεια για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και για αύξηση των εξαγωγών, τόσο περισσότερο θα επιδεινώνεται η κρίση. Η πολιτική στήριξης της μεγέθυνσης με τις εξαγωγές δεν μπορεί να ευδοκιμήσει παρά μόνον στην περίπτωση όπου και οι άλλες χώρες είναι πρόθυμες να ανεχθούν εξωτερικά ελλείμματα. Εάν χώρες που έχουν εμπορικό πλεόνασμα, όπως είναι η Γερμανία, συνεχίζουν μια στρατηγική μεγέθυνσης που να στηρίζεται στις εξαγωγές τους, κάτι που συνιστά τη «σύγχρονη μορφή προστατευτισμού», το σίγουρο είναι ότι η ευρωπαϊκή οικονομία θα καταλήξει σε βαθύτερη ύφεση.

Η μη συνεργασιακή διαχείριση αυτής της κρίσης προκαλεί συνθήκες ασφυξίας στην οικονομική δραστηριότητα ορισμένων χωρών, κάτι που καθιστά πιο δύσκολη την ανάκαμψη των άλλων. Για να είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να είναι συνεργασιακή. Χώρες οι οποίες εμφανίζουν ένα πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (όπως Γερμανία) θα όφειλαν να τονώσουν την ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης των οικονομιών τους. Το πλεόνασμα τους στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα μειωνόταν βέβαια, αλλά κάτι τέτοιο θα καθιστούσε πιο εύκολη την προσαρμογή μέσω των εξαγωγών των χωρών εκείνων, όπως η Ελλάδα, των οποίων τα εξωτερικά ελλείμματα είναι υπερβολικά. Επιπλέον η ανάπτυξη αυτή μέσω των εξαγωγών θα βοηθούσε στις χώρες αυτές παράλληλα και τη μείωση του δημοσιονομικού τους ελλείμματος.

Αντίθετα, για να ξεπεράσει τις διαφορές στην ανταγωνιστικότητα και τα δημοσιονομικά της προβλήματα, η Ευρώπη (βλέπε Γερμανία) θέλει τώρα να ενισχύσει τις κυρώσεις, σε ένα νέο πιο σκληρό πλαίσιο εποπτείας, συμπεριλαμβανομένου και του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Και πάλι, βασίζεται η Ευρώπη σε κανόνες. Αναμφίβολα θα συνεισέφερε μάλλον περισσότερο η πολιτική και ο συντονισμός

4.  Συμπέρασμα

Για να αποφευχθεί η επιλογή αυτοκτονίας εξόδου μιας χώρας από την νομισματική ένωση, που θα συνιστούσε άλλωστε και το τέλος του ευρώ, είναι απαραίτητη η δημιουργία μιας αναθεωρημένης ζώνης του ευρώ με κεντρική πολιτική διαχείριση. Όλοι γνωρίζουμε ότι δεν ζούμε «στον καλύτερο όλων των δυνατών κόσμων», σύμφωνα με τα λόγια του Candide του Βολταίρου. Το ευρώ δεν έχει ακόμα εξιλεωθεί για τις αμαρτίες του και τις αδυναμίες του αρχικού σχεδιασμού του. Αποτελεί όμως ένα μεγάλο όφελος για τις χώρες που το έχουν υιοθετήσει, παρά το γεγονός ότι εξακολουθεί να αποδυναμώνεται εξαιτίας της απουσίας της πολιτικής ηγεσίας του. Το ευρώ μας νοσεί από ένα κενό ηγεσίας.
paremvasi.org